Sau Tết, khi đào mai đã tàn, quất bắt đầu rụng lá, những chậu cúc chi vàng rực cũng dần úa màu, nhiều gia đình lại rơi vào tâm trạng tiếc của. Nhìn những chùm quất sai trĩu hay những bông cúc còn tươi, không ít người nảy ra ý định tận dụng: quất đem ngâm mật ong, pha nước uống; hoa cúc cắt phơi khô làm trà thanh nhiệt. Thế nhưng, các chuyên gia cảnh báo, đây là việc làm tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là khi chúng ta không hiểu rõ nguồn gốc và mục đích trồng ban đầu của những loại cây cảnh này.
Quả quất trưng Tết: Không phải lúc nào cũng an toàn để sử dụng
Quất trưng Tết vốn được trồng với mục đích làm cảnh, không phải thực phẩm. Để cây sai quả, vỏ bóng đẹp và giữ được lâu suốt mùa trưng bày, nhà vườn thường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích sinh trưởng và các loại phân bón hóa học. Những sản phẩm này được dùng theo tiêu chuẩn của cây cảnh, không phải theo quy trình sản xuất nông sản để ăn uống. Vì vậy, tồn dư hóa chất trên vỏ quả, cuống và lá có thể cao hơn mức an toàn cho thực phẩm.
Nhiều người cho rằng chỉ cần rửa kỹ là có thể sử dụng. Tuy nhiên, một số hoạt chất bảo vệ thực vật có thể bám chặt hoặc thẩm thấu vào lớp vỏ, đặc biệt khi quất đã được phun nhiều lần trong quá trình chăm sóc. Việc đem quất cảnh ngâm mật ong, pha nước uống hay làm gia vị tiềm ẩn nguy cơ đưa hóa chất tồn dư vào cơ thể. Ngộ độc có thể không xảy ra ồ ạt nhưng các biểu hiện như đau bụng, buồn nôn, dị ứng, nhức đầu hoàn toàn có thể xuất hiện nếu sử dụng phải quả có tồn dư cao.
Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, muốn biết quả quất có tồn dư hóa chất hay không phải đem đi xét nghiệm. Nhưng trên thực tế, người tiêu dùng có thể nhận ra sự khác biệt bằng cảm quan. Cụ thể, quất cảnh thường có mùi vị nhạt, thiếu hương thơm tự nhiên. Đặc biệt, quả dù chín vàng nhưng có thể để rất lâu mà không hỏng, đây là dấu hiệu cho thấy có sự can thiệp của hóa chất.
Bộ Y tế nhiều lần khuyến cáo người dân không sử dụng cây, quả trồng làm cảnh để chế biến thực phẩm. Nguyên tắc chung là chỉ ăn các loại rau, quả có nguồn gốc rõ ràng, được trồng với mục đích làm thực phẩm và đáp ứng quy định về an toàn vệ sinh.
Cây cúc chi mua về chơi: Cẩn trọng trước khi dùng làm trà/pha nước
Câu chuyện tương tự cũng diễn ra với cúc chi – loại hoa nhỏ màu vàng thường được nhiều gia đình mua về chưng Tết. Nhìn những chậu hoa rực rỡ, không ít người cho rằng chỉ cần cắt hoa và nụ, phơi khô là có thể làm trà uống mát, giống như hoa cúc bán ở các tiệm thuốc Bắc. Song, hoa cúc dùng làm trà là dược liệu được trồng và thu hái theo quy chuẩn riêng, kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật và xử lý sạch trước khi sấy khô. Trong khi đó, cúc chi bán làm cây cảnh không được trồng với mục đích làm dược liệu. Việc phun thuốc phòng sâu bệnh, sử dụng phân bón hóa học để cây nở đồng loạt, giữ màu bền là điều phổ biến.
Sự nhầm lẫn giữa "hoa cúc làm trà" và "hoa cúc trưng Tết" nằm ở hình thức bên ngoài khá giống nhau, nhưng khác biệt nằm ở quy trình canh tác và mục đích sử dụng. Khi không rõ nguồn gốc và cách trồng, việc tự ý phơi khô hoa cảnh để pha uống chẳng khác nào đánh cược với sức khỏe. Các hóa chất tồn dư, nếu có, sẽ được cô đặc lại trong quá trình sấy khô, làm tăng nguy cơ khi pha nước uống trực tiếp.
Tâm lý tận dụng sau Tết xuất phát từ mong muốn tiết kiệm và tránh lãng phí. Tuy nhiên, tiết kiệm không đồng nghĩa với việc sử dụng bất cứ thứ gì có sẵn cho mục đích ăn uống. Các chuyên gia khuyến cáo người dân chỉ nên sử dụng quất, hoa cúc và các loại thực vật khác khi chắc chắn chúng được trồng để làm thực phẩm hoặc dược liệu, có nguồn gốc rõ ràng. Nếu có nhu cầu pha trà hoa cúc hay dùng quất làm đồ uống, nên mua sản phẩm được bán chuyên dụng tại các cơ sở uy tín.
Trong bối cảnh ngày càng quan tâm đến sức khỏe, việc thận trọng với những gì đưa vào cơ thể là điều cần thiết. Quất sai trĩu hay chậu cúc vàng rực có thể mang ý nghĩa may mắn, tài lộc trong những ngày đầu năm, nhưng khi đã hoàn thành vai trò trang trí, chúng không mặc nhiên trở thành nguyên liệu an toàn để chế biến. Đôi khi, bỏ đi đúng cách lại là lựa chọn bảo vệ sức khỏe tốt nhất.
