Trong những ngày nắng nóng, quạt điện gần như hoạt động liên tục trong nhiều gia đình, từ phòng khách, phòng ngủ đến gian bếp. Khi không còn nhu cầu sử dụng, thay vì bấm nút tắt trên thân máy hoặc dùng điều khiển, không ít người cúi xuống rút thẳng phích cắm khỏi ổ điện, ngay cả khi cánh quạt vẫn đang quay.
Thói quen này thường xuất phát từ suy nghĩ rất đơn giản: rút điện là cách ngắt nguồn nhanh nhất, vừa tiện tay, vừa tránh lãng phí điện. Với một thiết bị quen thuộc như quạt, nhiều người cũng cho rằng rút phích cắm khi máy còn chạy sẽ không gây ảnh hưởng gì đáng kể.
Tuy nhiên, hướng dẫn của các nhà sản xuất và cơ quan chuyên môn lại cho thấy người dùng nên thay đổi cách làm này.
Rút phích cắm khi quạt đang chạy có làm thiết bị hỏng ngay?
Khi quạt đang vận hành, thiết bị vẫn được cấp điện. Rút phích cắm lúc này đồng nghĩa với việc người dùng ngắt nguồn trực tiếp tại điểm tiếp xúc giữa phích và ổ điện, thay vì sử dụng công tắc vốn được thiết kế để điều khiển hoạt động của quạt.
Trong hướng dẫn sử dụng quạt làm mát công suất lớn, hãng electriQ cảnh báo người dùng không dùng phích cắm điện như một công tắc để khởi động hoặc tắt quạt, mà phải sử dụng nút ON/OFF trên bảng điều khiển.
Hướng dẫn sử dụng quạt Honeywell TurboForce cũng nêu rõ: khi muốn ngắt kết nối quạt khỏi nguồn điện, người dùng cần đưa thiết bị về trạng thái OFF trước, sau đó cầm vào phích cắm để rút khỏi ổ điện; không kéo bằng dây nguồn.
Như vậy, câu trả lời là: rút phích cắm khi quạt vẫn đang chạy không nhất thiết khiến thiết bị hỏng ngay sau một lần thao tác, nhưng đây không phải cách tắt quạt đúng chuẩn và không nên trở thành thói quen hằng ngày.
Thói quen có thể làm tăng rủi ro điện
Điều đáng lo không chỉ nằm ở chiếc quạt, mà còn ở phích cắm, dây nguồn và ổ điện trong gia đình. Trong điều kiện ổ cắm đã lỏng, cũ hoặc tiếp xúc kém, việc thường xuyên rút điện khi thiết bị còn đang hoạt động có thể làm tăng nguy cơ phát nhiệt, biến dạng phích cắm hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường tại điểm tiếp xúc.
Honeywell cảnh báo rằng phích cắm tiếp xúc lỏng với ổ điện có thể gây quá nhiệt và làm biến dạng phích; khi phát hiện ổ cắm lỏng hoặc mòn, người dùng cần thay thế để bảo đảm an toàn.
Tại Việt Nam, hướng dẫn sử dụng quạt điện của Toshiba cũng quy định khi rút điện phải luôn nắm chắc phần phích cắm, không kéo dây nguồn vì thao tác này có thể làm hỏng dây, dẫn đến nguy cơ chập mạch, điện giật hoặc hỏa hoạn. Hãng đồng thời cảnh báo không sử dụng quạt nếu phích cắm hoặc dây nguồn bị hỏng, nóng bất thường hay ổ cắm bị lỏng; không cầm phích điện khi tay ướt.
Đây là lưu ý đặc biệt quan trọng trong mùa nóng, khi quạt thường được sử dụng nhiều giờ mỗi ngày. Nếu dây nguồn đã xuống cấp, ổ cắm phát nóng, có mùi khét hoặc dấu cháy xém nhưng vẫn tiếp tục sử dụng, rủi ro an toàn điện có thể tăng lên.
Tắt và sử dụng quạt thế nào để vừa an toàn, vừa tiết kiệm điện?
Trình tự đúng khi không còn nhu cầu dùng quạt rất đơn giản: trước tiên, người dùng bấm nút nguồn, nút tốc độ hoặc điều khiển để đưa quạt về trạng thái OFF/0. Sau đó, nếu không tiếp tục sử dụng, cần vệ sinh, di chuyển thiết bị hoặc có giông sét, người dùng dùng tay khô cầm chắc phần đầu phích để rút khỏi ổ điện.
Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả khuyến nghị người dùng tắt quạt rồi rút phích cắm khi không sử dụng, nhằm vừa tiết kiệm điện, vừa hạn chế nguy cơ chập cháy và hư hại thiết bị. Điều này cho thấy việc tiết kiệm không nằm ở hành động rút điện đột ngột khi quạt đang chạy, mà ở thói quen tắt thiết bị đúng lúc và đúng cách.
Trong quá trình sử dụng, người dùng cũng không nhất thiết phải bật quạt ở mức gió cao nhất liên tục. Theo khuyến nghị của chương trình này, quạt nên được đặt ở vị trí hợp lý và sử dụng tốc độ nhẹ hoặc trung bình nếu đã tạo đủ cảm giác dễ chịu, bởi tốc độ gió càng mạnh thì điện năng tiêu thụ càng nhiều.
Nếu bật quạt khi ngủ, người dùng nên tận dụng chế độ hẹn giờ, tránh để thiết bị vận hành liên tục không cần thiết. Các chức năng phụ như phun sương, tạo ion, đèn báo hay tạo hương thơm cũng chỉ nên sử dụng khi có nhu cầu thực tế.
