Việc một chi cục thuế khu vực tại tỉnh Quảng Ngãi phát hành văn bản gửi hàng loạt UBND xã, phường, đề nghị hỗ trợ kinh phí từ 30 đến 50 triệu đồng/địa phương đang tạo ra những luồng dư luận trái chiều.
Lý do được lãnh đạo cơ quan thuế này đưa ra là nguồn kinh phí cấp trên giao không bảo đảm nên cần xin thêm để chi trả làm thêm giờ, động viên tinh thần cán bộ, công chức. Đáng nói, người đứng đầu cơ quan này lại mượn Luật Ngân sách nhà nước làm "bình phong pháp lý" cho hành động của mình.
Khách quan nhìn nhận thì sự việc này không dừng lại ở một văn bản đề nghị hỗ trợ thông thường, mà phơi bày lỗ hổng trong tư duy quản lý tài chính công và đạo đức công vụ. Trước đây, với quy định cũ, một số cá nhân có thể lợi dụng kẽ hở chữ nghĩa về "sự cần thiết" để lách luật xin tài trợ. Tuy nhiên, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đã bít kín hoàn toàn những lỗ hổng này bằng ranh giới vô cùng nghiêm ngặt.
Luật mới định danh rạch ròi cơ quan thuế là cơ quan chuyên môn ngành dọc, hoàn toàn không phải là cơ quan quản lý cấp trên đóng trên địa bàn. Ngân sách cấp dưới chỉ được phép hỗ trợ cấp trên trong trường hợp khẩn trương huy động khi xảy ra thiên tai, thảm họa, dịch bệnh.
Rõ ràng, việc thiếu quỹ phúc lợi hay thiếu tiền làm thêm giờ nội bộ tuyệt đối không phải là tình trạng khẩn cấp. Do đó, chính quyền cấp xã không có bất kỳ nghĩa vụ hay cơ sở pháp lý nào để gánh vác việc chi trả lương, phụ cấp cho hệ thống ngành dọc. Việc khoác chiếc áo đúng luật để hợp thức hóa một đòi hỏi sai lệch bản chất là hành vi bóp méo tinh thần thượng tôn pháp luật.
Nhìn từ lăng kính thực tiễn, đề nghị hỗ trợ này đã chất thêm gánh nặng phi lý lên vai chính quyền cơ sở. Trong hệ thống chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, ngân sách xã, phường trực tiếp gánh vác khối lượng công việc khổng lồ trên địa bàn nhưng nguồn lực lại rất eo hẹp. Đa phần nguồn kinh phí chỉ vừa vặn duy trì bộ máy và chật vật lo toan vô số nhiệm vụ an sinh xã hội, đền ơn đáp nghĩa, hỗ trợ người nghèo hay đầu tư thiết chế văn hóa tại khu dân cư.
Việc một xã phải trích hàng chục triệu đồng làm quà động viên cơ quan hành chính khác là điều trái khoáy. Tiền ngân sách là tiền thuế của nhân dân, từng đồng chi ra phải đúng mục đích, đúng đối tượng và mang lại giá trị thiết thực cho cộng đồng, chứ không phải để bù đắp sự thiếu hụt quỹ phúc lợi nội bộ của một đơn vị ngành dọc.
Đằng sau vỏ bọc mỹ miều của văn bản đề nghị hỗ trợ là áp lực vô hình nhưng đè nặng lên lãnh đạo xã, phường. Cơ quan thuế nắm giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc quản lý, đôn đốc và quyết định các chỉ tiêu thu ngân sách trên địa bàn. Khi một đơn vị nắm quyền lực chuyên ngành mở lời đề nghị, hiếm có địa phương nào dám thẳng thừng lắc đầu từ chối.
Việc tự nguyện xuất ngân sách trong trường hợp này, nếu có, e rằng cũng mang nặng sự cả nể, e dè và có thể là để "đổi chác quan hệ". Điều này làm tổn thương đến sự minh bạch, tạo tiền lệ tiêu cực, làm xói mòn kỷ luật và kỷ cương tài chính quốc gia.
Bất cứ ngành nghề nào trong bộ máy công quyền, từ y tế, giáo dục đến lực lượng vũ trang..., đều luôn đối mặt với áp lực công việc khổng lồ và thường xuyên cống hiến ngoài giờ hành chính. Trong những đợt cao điểm phòng chống dịch bệnh, khắc phục hậu quả bão lũ hay thực hiện các chiến dịch quốc gia, hàng vạn cán bộ, công chức đã thức trắng đêm không hề nề hà hay đòi hỏi.
Nếu cơ quan nào cũng viện cớ vất vả, làm thêm giờ để phát hành văn bản đề nghị chính quyền cơ sở hỗ trợ thì trật tự quản lý nhà nước sẽ ra sao và hệ thống ngân sách cấp cơ sở sẽ thế nào? Sự cống hiến của công chức nhà nước trước hết xuất phát từ trách nhiệm phụng sự nhân dân chứ không thể tùy tiện đong đếm và quy đổi sự mệt nhọc ấy thành những khoản tiền đề nghị hỗ trợ trái nguyên tắc.
Nếu nguồn kinh phí được giao thực sự không đủ duy trì hoạt động tối thiểu hoặc chi trả công sức làm thêm giờ chính đáng cho cán bộ, công chức, cách hành xử phù hợp nhất của cơ quan thuế nêu trên là báo cáo, lập dự toán bổ sung gửi cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp để giải quyết theo thẩm quyền. Không thể dùng cái khó của nội bộ ngành mình để biến thành gánh nặng cho ngân sách cơ quan khác.
Trong thời điểm cả hệ thống chính trị đang quyết liệt đẩy mạnh phòng chống tham nhũng, lãng phí, nỗ lực tinh gọn bộ máy và thắt chặt kỷ luật ngân sách, văn bản đề nghị hỗ trợ kinh phí của cơ quan thuế nêu trên như một nốt trầm lạc điệu. Nó không chỉ làm ảnh hưởng hình ảnh những người gác cổng nguồn thu quốc gia mà còn có thể làm suy giảm niềm tin của người dân vào sự liêm chính của bộ máy công quyền.
Đã đến lúc cơ quan quản lý cấp trên cần chấn chỉnh nghiêm túc và xử lý dứt điểm hiện tượng xin cho biến tướng. Ngân sách nhà nước tuyệt đối không phải là bầu sữa để tùy tiện chia sẻ theo cảm tính.
