Hòn đảo phù du từng xuất hiện ngoài khơi Phú Quý
Hòn đảo kỳ lạ này có tên là Hòn Tro, còn được gọi là đảo Tro, tiếng Pháp là Ile des Cendres. Đây là một đảo núi lửa từng xuất hiện vào năm 1923 ở phía Nam đảo Phú Quý, ngoài khơi Nam Trung Bộ. Khu vực Phú Quý trước đây thuộc tỉnh Bình Thuận, nay thuộc tỉnh Lâm Đồng sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Điều khiến Hòn Tro trở nên đặc biệt là vòng đời quá ngắn ngủi. Hòn đảo này hình thành sau hoạt động núi lửa dưới biển, từng nổi lên giữa đại dương nhưng chỉ khoảng 3 tháng sau đã biến mất hoàn toàn, không còn để lại dấu tích trên mặt biển.
Hòn đảo núi lửa này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn trước khi hoàn toàn biến mất vào lòng biển sâu. (Ảnh: Đảo Phú Quý)
Theo các tư liệu địa chất, sự kiện Hòn Tro bắt đầu vào đầu năm 1923. Khi đó, người dân ở khu vực Phú Quý và vùng biển lân cận từng chứng kiến những hiện tượng bất thường: mặt đất rung chuyển, ngoài khơi xuất hiện cột khói lớn, kèm theo tiếng nổ vang dội giữa biển.
Tuổi Trẻ từng dẫn lại ký ức dân gian ở Phú Quý cho biết, trong khoảng tháng 2 đến tháng 3/1923, khu vực này xuất hiện hiện tượng "núi lửa trở mình giữa biển trời Phú Quý". Người dân cảm nhận đảo rung lắc, nhà cửa và cây cối chao đảo. Sau đó, ngoài khơi xuất hiện khói lửa và tiếng nổ lớn.
Không chỉ được lưu truyền trong ký ức người dân, sự kiện này còn được ghi nhận trong các tài liệu hàng hải và địa chất. Theo một số ghi chép, vào đầu tháng 3/1923, tàu Wakasa-maru của Nhật Bản khi đi qua vùng biển phía Nam Phú Quý đã nhìn thấy một cột khói lớn bốc lên từ biển. Ban đầu, thủy thủ đoàn tưởng đó là một vụ cháy tàu, nhưng khi đến gần mới nhận ra đây là hiện tượng phun trào núi lửa dưới biển.
Theo các tư liệu địa chất, sự kiện Hòn Tro bắt đầu vào đầu năm 1923. (Ảnh: Thương Hiệu và Pháp Luật)
Sau hoạt động phun trào, vật chất núi lửa tích tụ và tạo thành một đảo nhỏ trên mặt biển. Hòn Tro khi ấy được mô tả là có cấu tạo chủ yếu từ tro, bùn, đá vụn và các vật chất núi lửa màu đen, nhẹ, xốp. Cũng vì đặc điểm này mà hòn đảo được gọi là Hòn Tro.
Theo Smithsonian Global Volcanism Program, Ile des Cendres là một nhóm núi lửa ngầm ngoài khơi Đông Nam Việt Nam. Đợt phun trào năm 1923 được ghi nhận là một giai đoạn phun trào đã được xác nhận, diễn ra từ tháng 3 đến tháng 5/1923. Một số tài liệu cũng cho biết hoạt động này từng tạo ra các đảo tạm thời, trong đó có thực thể đảo lớn nhất dài khoảng 450m và cao khoảng 30m.
Vì sao Hòn Tro biến mất chỉ sau 3 tháng?
Sự xuất hiện của Hòn Tro từng thu hút sự chú ý của giới khoa học thời bấy giờ. Các đoàn khảo sát đã tìm đến vùng biển Phú Quý để ghi nhận hiện trạng, đo đạc và mô tả hòn đảo mới hình thành. Tuy nhiên, sự tồn tại của Hòn Tro lại quá ngắn ngủi.
Chỉ khoảng 3 tháng sau khi nổi lên, hòn đảo này đã biến mất khỏi mặt biển. Nguyên nhân được cho là do Hòn Tro không có cấu tạo rắn chắc như những đảo đá thông thường. Phần lớn vật chất tạo nên đảo là tro núi lửa, bùn, đá bọt và mảnh vụn chưa được kết dính bền vững. Khi liên tục bị sóng biển, gió và dòng chảy tác động, hòn đảo nhanh chóng bị bào mòn, tan rã rồi chìm trở lại vào lòng biển.
Nói cách khác, Hòn Tro giống như một "hòn đảo phù du" của tự nhiên. Nó xuất hiện sau một biến động địa chất dữ dội, tồn tại trong thời gian rất ngắn, rồi bị chính đại dương xóa đi. Đến nay, Hòn Tro không còn hiện diện trên bản đồ như một hòn đảo nổi, nhưng tên gọi này vẫn được nhắc đến trong các tài liệu địa chất, lịch sử và ký ức của người dân địa phương.
Chỉ khoảng 3 tháng sau khi nổi lên, hòn đảo này đã biến mất khỏi mặt biển. (Ảnh: Thương Hiệu và Pháp Luật)
Điểm đặc biệt là Hòn Tro không chỉ là một câu chuyện lạ về một hòn đảo từng "đến rồi đi". Sự kiện này còn cho thấy vùng biển ngoài khơi Nam Trung Bộ từng ghi nhận hoạt động núi lửa trong lịch sử hiện đại. Đây cũng là lý do Hòn Tro thường được nhắc đến như một dấu mốc địa chất hiếm có của Việt Nam.
Dù đã biến mất, Hòn Tro vẫn để lại nhiều câu hỏi thú vị về các núi lửa ngầm dưới biển. Theo các nhà khoa học, vùng biển Việt Nam có nhiều dấu tích núi lửa cổ, trong đó khu vực ngoài khơi Phú Quý là một trong những nơi từng ghi nhận hiện tượng phun trào rõ ràng nhất trong thế kỷ 20.
Tuy nhiên, khi nhắc đến nguy cơ núi lửa dưới biển, các chuyên gia thường đưa ra đánh giá thận trọng. Việc một núi lửa từng hoạt động trong quá khứ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ phun trào trở lại trong tương lai gần. Dù vậy, các hiện tượng địa chất dưới biển vẫn cần được nghiên cứu và theo dõi, đặc biệt tại những khu vực từng có lịch sử phun trào.
Hơn 100 năm đã trôi qua kể từ khi Hòn Tro xuất hiện rồi biến mất. Với nhiều người, đây là một câu chuyện kỳ lạ của biển cả. Nhưng với giới nghiên cứu, Hòn Tro là bằng chứng sống động cho thấy thiên nhiên có thể tạo ra những biến đổi ngoạn mục chỉ trong thời gian rất ngắn.
Từ một tiếng nổ giữa biển, một hòn đảo từng nổi lên ngoài khơi Việt Nam. Rồi chỉ sau vài tháng, nó biến mất không dấu vết, để lại cái tên Hòn Tro như một trong những hiện tượng địa chất đặc biệt nhất từng được ghi nhận ở vùng biển nước ta.
